Zamek 2012
Już od 9 lipca br., dzięki staraniom Stowarzyszenia na Rzecz Historycznej Odbudowy Zamku w Sochaczewie "Nasz Zamek", na Wzgórzu Zamkowym rozpoczął się kolejny - już "nasz" czwarty - sezon prac archeologicznych. Badania odbywają się dzięki dofinansowaniu burmistrza Piotra Osieckiego. Od początku prac poprzez, zbudowaną we współpracy ze Stowarzyszeniem e-Sochaczew.pl, usługę „Wykopaliska 2012 - dzień po dniu” będą mieć Państwo niezwykłą okazję podglądania postępów w poznawaniu przeszłości naszego grodu. Do 3 sierpnia w specjalnym boxie „Wykopaliska 2012 - dzień po dniu”, dostępnym w prawej górnej części strony głównej portalu e-Sochaczew.pl., będą ukazywały się fotorelacje oraz krótkie, ramowe sprawozdania, w postaci “Dziennika archeologa”, prowadzone przez kierownika prac Tomasza Olszackiego, przekazujące Państwu informacje na temat postępów prac badawczych oraz ewentualnych odkryć naukowych. Po doświadczeniach ubiegłorocznych, w tym sezonie zdecydowaliśmy dodawać wpisy do "Dziennika..." co dwa dni. "Dziennik archeologa" dostępny będzie również na stałe na stronie internetowej naszego Stowarzyszenia w zakładce "Wykopaliska 2012 - dzień po dniu", zaś zdjęcia przypisane do każdego kolejnego wpisu w podlinkowanej do zakładki fotogalerii (zdjęcia: Małgorzata Kazur).

Dowiedz się więcej o usłudze:
"Wykopaliska 2012 - dzień po dniu" - news

Dowiedz się więcej o przygotowaniach do badań archeologicznych na zamku w 2012 r.:
"Wykopaliska na zamku w 2012 r." - news
"Badania archeologiczne na Wzgórzu Zamkowym w Sochaczewie - sezon 2012" - news

Zobacz "Dziennik archeologa" z sezonu w 2011 r.:
Wykopaliska 2011 - dzień po dniu - zakładka
„Wykopaliska 2011 - dzień po dniu na e-Sochaczew.pl” - news

Dowiedz się więcej o Badaniach archeologicznych na Wzgórzu Zamkowym w Sochaczewie - sezon 2011 i ich wynikach
"Prace archeologiczne na zamku w Sochaczewie AD 2011" - news
"Prace archeologiczne na zamku w Sochaczewie AD 2011 - podsumowanie" - news




DZIENNIK ARCHEOLOGA


Plan wykopów archeologicznych - sezon 2012
plan wykopów archeologicznych w 2012 r.

10.07.2012, 11.07.2012, 12.07.2012, 13.07.2012
Tegoroczne badania archeologiczne zamku w Sochaczewie rozpoczęły się 9 lipca 2012 roku, zatem pisanie „Dziennika archeologa" rozpoczynam z nieomal tygodniowym opóźnieniem.

Plan badań, będących kontynuacją działań zrealizowanych w 2012 roku, zakłada eksplorację czterech głównych wykopów, z których trzy są już w chwili obecnej otwarte. Przy ich pomocy chcemy uzyskać odpowiedź na szereg pytań, a przede wszystkim:

- zamierzamy wyjaśnić przeznaczenie średniowiecznego muru, starszego od południowego boku budowli bramnej z przełomu XV/XVI stulecia, który został nań nasadzony;

- pragniemy uczytelnić przebieg północno-wschodniego odcinka średniowiecznego muru obwodowego;

- mamy zamiar przebadać relacje zachodzące pomiędzy fundamentami zachodniego i południowego, nowożytnego domu zamkowego (z osadzeniem w należytym kontekście ubiegłorocznego odkrycia reliktów starszego muru, znajdującego się pod nowożytnym fundamentem);

- wreszcie zaś, planujemy w pełni rozpoznać relikty murów znajdujących się wewnątrz skrajnego, północnego pomieszczenia w zachodnim domu zamkowym, gdzie w trakcie dawnych badań - przeprowadzonych przez Jerzego Gulę - odkryto frapujące pozostałości zamkowych murów, w tym starszych od zamku nowożytnego.

Więcej zdjęć z 10.07.2012 w fotogalerii!

10.07.2012, wykop nr 27


Wykop 27/2012, mierzący 3,0 x 7,0 m, wytyczono przy południowej krawędzi ubiegłorocznego wykopu 26/2011, a ma on służyć lepszemu uczytelnieniu muru o średniowiecznej metryce (położonemu prostopadle względem muru obwodowego zamku), który tam właśnie został odkryty w 2011 roku. Funkcja tego muru nie jest jeszcze jasna, choć możemy zakładać, że był on częścią przyległego do murów kurtynowych zamku. Ponadto chcemy rozpoznać zachodnie (wewnętrzne) lico wczesnonowożytnego muru obwodowego, ale i głębiej położone struktury murów nowożytnych związanych ze skrzydłem wschodnim. W chwili obecnej wiemy już, że ostatnio wymienione mury nowożytnego zamku nie są jednolite, ale dzieli je wyraźny szew. Od zachodu mamy mianowicie do czynienia z reliktem muru fundamentowanego na eratykach, cegłach i zaprawie, podczas gdy od strony wschodniej mur w zasadzie nie ma fundamentu, ale zbudowano go wprost na piaszczysto-próchnicznej warstwie. W obrębie wykopu zalegają teraz dość późne (w przewadze już XX-wieczne) warstwy gruzowe, powstałe po destrukcji pomieszczenia, jakie znajdowało się w tym miejscu. Wydobyto tam jednak również bardzo interesujące zabytki, w tym okazałe barokowe, piecowe kafle gzymsowe oraz płyty kafli z wyobrażeniem dwugłowego orła.

Więcej zdjęć z 11.07.2012 w fotogalerii!

11.07.2012, wykop nr 28


Wykop 28/2012, o boku 2,50 m, ulokowano w zewnętrznym narożniku pomiędzy południowym i zachodnim domem zamkowym, w celu rozpoznania dalszego przebiegu muru (zapewne starszej fazy domu zamkowego) zidentyfikowanego w 2011 roku oraz ustalenia relacji jakie zachodzą pomiędzy fundamentami nowożytnych budowli. Po kilku dniach pracy widoczna jest odsadzka przy murze domu zachodniego, której płytkim poziom fundamentowania został już osiągnięty; widzimy także kamienny i zupełnie różny fundament domu południowego. Zarówno odsadzka, jak i ów fundament powstały we wąskoprzestrzennych wykopach fundamentowych, założonych w warstwie niwelacyjnej: glinie, z której wydobyty został późnośredniowieczny materiał zabytkowy. Do lica najstarszego muru – znajdującego się pod nowożytnym fundamentem domu zachodniego i nieco przesuniętego względem niego na zachód – dopiero będziemy próbowali się dostać.

Więcej zdjęć z 12.07.2012 w fotogalerii!

12.07.2012


Wykop 29/2012, mierzący 3,50 x 5,0 m, wytyczony został w oparciu o północną krawędź ubiegłorocznego wykopu 25/2011. Mamy w tym miejscu nadzieję odkryć relikty średniowiecznego muru obwodowego zamku, co ostatecznie mogłoby rozwiać wszelkie wątpliwości dotyczące chronologii przemian budowlanych w tej części obiektu. Jak dotąd uczytelniono zwrócone w stronę wykopu północne lico przedbramia. Zdejmowane są także kolejne warstwy dokumentujące zwłaszcza destrukcję zamku. Pochodzi z nich liczny materiał zabytkowy, w tym ułamki naczyń ceramicznych, fragmenty kości zwierzęcych, ale i metalowa podkówka do buta z XVI-XVII wieku.

Mam nadzieję, że następne tygodnie badań dostarczą fascynujących odkryć, które będę miał przyjemność relacjonować w Dzienniku, do którego lektury serdecznie zapraszam!

Tomasz Olszacki (Pracownia Archeologiczna „Trecento”, Łódź)

Więcej zdjęć z 13.07.2012 w fotogalerii!

13.07.2012, wykop nr 28






16.07.2012, 17.07.2012
Wpierw pogodny poniedziałek, a potem deszczowy wtorek – dwa dni, które wiele zmieniły w dotychczasowych badaniach zamku. W wykopie 27/2012 kontynuujemy mozolną eksplorację nawarstwień gruzowych. Ostatnio wspominałem o odkryciu rozwarstwienia w obrębie nowożytnego muru, który dzieli się na młodszą partię wschodnią i starszą zachodnią – dziś mogę napisać znacznie więcej. Okazuje się mianowicie, że w miejscu badań pierwotnie znajdowała się piwnica pod nowożytnym skrzydłem wschodnim zamku, która powstała w 1 połowie XVII wieku, po czym uległa nagłemu zawaleniu wraz z pomieszczeniem znajdującym się powyżej. Sądzę, że było to wynikiem pożaru, a może też ostrzału artyleryjskiego, najpewniej z lat wojny polsko-szwedzkiej, czyli tzw. Potopu. W nawarstwieniach z tego czasu znaleźliśmy wspaniałe zabytki, dokumentujące splendory starościńskiej siedziby: gzymsowe kafle okazałego pieca, luksusowe szkło stołowe (kielichy, puchary dzwonowate) oraz nadający się do rekonstrukcji półmajolikowy talerz w barwach biało-błękitnych. Pośród owych zabytków, w gruzie, tkwił zachowany w całości (choć niestety z czaszką poza terenem wykopu) szkielet dużego zwierzęcia (może krowy?), które pewnie znajdowało się w momencie katastrofy w zamkowej piwnicy. Po dłuższym czasie, może dopiero w 2 połowie XVIII stulecia, z inicjatywy starosty Walickiego, podjęto prace zmierzające do odbudowy tej części siedziby, co dokonało się poprzez wystawienie nowej ściany działowej – w miejsce zawalonej. Wymurowano ją bez użycia fundamentu, osadzając mur wprost na wyżej opisanej warstwie gruzu.

Więcej zdjęć z 16.07.2012 w fotogalerii!

16.07.2012, wykop nr 27



We wtorkowy poranek nastał wielki moment dla badań wykopu 28/2012 – usunięta została warstwa gliny znajdującej się pod XVII-wiecznym fundamentem domu zachodniego. Moment rozbiórki trzymał w napięciu – czy za gliną znajduje się starszy fundament znanego z archiwalnych opisów Domu Starego, a zatem, czy potwierdzi się ubiegłoroczna hipoteza? Jeśli tam będzie, to jak będzie ten mur wyglądał? Jest! Wpierw niewielki fragment, a po chwili duża połać pięknego ceglanego lica zbudowanego w wątku nieregularnym, z gotyckich cegieł – palcówek, na zaprawie zupełnie odmiennej od użytej podczas XVII-wiecznej przebudowy. Mur uznać można za pochodzący co najmniej z początków wieku XVI, choć w pełni prawdopodobną jest także jego wcześniejsza metryka: z połowy - 2 połowy XV stulecia; to jeszcze przyjdzie określić. Niemniej sochaczewski Domus Antiqua – Dom Stary, został odkryty! Teraz czas na jego pełne uczytelnienie.

Satysfakcji dostarcza także eksploracja wykopu 29/2012, położonego tuż przy wejściu na zamkowy dziedziniec. Złożona, choć nietrudna w interpretacji stratygrafia (czyli układ ziemnych nawarstwień kulturowych), ukazuje obecnie XIII-wieczny wał drewniano-ziemnego grodu, poprzedzającego budowę murowanego zamku. Wał ten, który zaznacza się w postaci przekładek żółtego, zglinionego piasku oraz popiołu i spalenizny, przecięty został przez dwa wkopy. Starszym jest wkop fundamentowy pod budowę muru, przy pomocy którego połączono budowlę bramną (w pełni odkrytą i zinterpretowaną w ubiegłym roku) z ocalałym po katastrofie budowlanej północno-wschodnim odcinkiem XIV-wiecznego muru obronnego zamku. Drugi wkop – to najpewniej negatyw po ostatnio wspomnianym, a rozebranym już murze. Jak na razie wszystko zdaje się potwierdzać koncepcje zarysowane w toku wykopalisk z roku 2011. Zobaczymy, co pokażą następnie dni. Oby tylko dopisywała nam pogoda...

Tomasz Olszacki (Pracownia Archeologiczna „Trecento”, Łódź)

Więcej zdjęć z 17.07.2012 w fotogalerii!

17.07.2012, wykop nr 28



18.07.2012, 19.07.2012
Kolejne dni eksploracji dostarczają nowych, cennych informacji o przeszłości sochaczewskiego Wzgórza Zamkowego. W wykopie 27/2012 nadal trwa usuwanie nawarstwień gruzowych, ilustrujących proces destrukcji związanej najpewniej z wydarzeniami wojennymi z połowy XVII stulecia. Wpierw w głąb piwnicy runęły przepalone stropy, na nie spadł dach kryty dachówką (zachowały się także narożne, okazałe gąsiory), na koniec zawaliła się ściana zamykająca pomieszczenie od strony południowej, z której fundamentu wysunęły się wielkie kamienie. Pośród wspomnianych warstw destrukcyjnych sporo zabytków, z których na podkreślenie zasługują zwłaszcza zabytki szklane. Co się tyczy muru południowego budowli bramnej, który to zamykał piwnicę od strony północnej, odrzucić wypada jego wcześniej hipotetycznie zakładaną wczesną metrykę. Po odsłonięciu znacznej połaci jego lica widać, że powstał on jako integralna część budowli bramnej, na przełomie XV/XVI stulecia, tyle, że na jego koronie osadzono potem wielkie kamienie związane z późniejszą, XVII - sto wieczną fazą jego egzystencji, co spowodowało częściową deformację muru. Pewnie jednoczasowy z ostatnio wspomnianym jest mur obwodowy zamku – a jednocześnie wschodnia ściana piwnicy.

Więcej zdjęć z 18.07.2012 w fotogalerii!

18.07.2012, wykop nr 31


W wykopie 29/2012 w pełni potwierdza się wcześniejsza sugestia o pochodzeniu dwóch wkopów: fundamentowego pod mur potem włączony do przedbramia oraz wkopu rozbiórkowego (negatywu) będącego jedyną na tym odcinku zachowaną pozostałością po murze obwodowym zamku książąt mazowieckich z XIV stulecia. Nie pozostawiająca już żadnych wątpliwości identyfikacja wkopu z negatywem jest bardzo istotna – w pełni bowiem potwierdza ubiegłoroczne wnioskowanie dotyczące przemian budowlanych we wschodniej partii zamku. Na tym jednak nie koniec. Oba wkopy przecinają bowiem doskonale czytelny wał średniowiecznego grodziska zbudowany z naprzemiennych warstw gliniasto-piaszczystych oraz popiołu i spalenizny. Dalsza eksploracja zmierzać będzie do uchwycenia najniższego poziomu negatywu po dawnym murze obronnym, który będzie tożsamy z poziomem posadowienia dawnego muru oraz przekopania nawarstwień „wałowych”, pod którymi może się kryć osadnictwo poprzedzające budowę grodu.

W ostatnich dniach rozpoczęto eksplorację trzech następnych wykopów o charakterze odkrywek architektonicznych, które to mają numery: 30/2012, 31/2012 oraz 32/2012. Pierwszy z wymienionych znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie wykopu 28/2012, ale po wewnętrznej stronie wschodniego muru zachodniego domu zamkowego; w jego wnętrzu. Założyliśmy go z zamiarem porównania obu lic fundamentów tego samego muru. Jak się okazało lico wewnętrzne muru domu zachodniego zbudowane jest z cegieł i obficie przelane zaprawą wapienną. Takie same lico obserwowała ekipa w dawnym wykopie z 2006 roku, uznając je za nowożytne, XVII - sto wieczne. My uważamy je raczej za wcześniejsze, pewnie związane z Domem Starym, którego fundamenty powielałaby narys późniejszej budowli starosty Radziejowskiego. Przyznać jednak trzeba, że sprawa nie jest w pełni oczywista i wymaga jeszcze dalszych badań. Może pewne rozwiązania odnajdziemy w przeciwległym – północnym krańcu domu zamkowego, gdzie założono wykopy 31 i 32/2012. Opiszę je jednak wraz z nowszymi odkryciami w kolejnym odcinku Dziennika.

Tomasz Olszacki (Pracownia Archeologiczna „Trecento”, Łódź)

Więcej zdjęć z 19.07.2012 w fotogalerii!

19.07.2012, wykopy nr 31 i 32




20.07.2012, 21.07.2012
Tegoroczne wykopaliska na półmetku, a na Wzgórzu Zamkowym robi się coraz ciekawej. Do tej pory w wykopie 27/2012 eksplorowaliśmy nawarstwienia pochodzące z rujnacji XVII-wiecznej piwnicy. Znajdowaliśmy potłuczone dachówki, przepalone stropy i mnóstwo wyposażenia zniszczonej budowli – brakowało jednak dotąd pierwotnego poziomu użytkowego w tym pomieszczeniu. Spodziewaliśmy się, że będzie to gliniane klepisko, tymczasem okazało się, że zachowana jest tam piękna kamienna posadzka, zbudowana z dużych, płaskich kamieni eratycznych. Spomiędzy nich wydobyliśmy bardzo dużą ilość ceramiki naczyniowej – w tym wiele fragmentów nadających się do nieomal kompletnej rekonstrukcji. Ponadto sortowanie usuniętej już warstwy gruzu z bardzo dużą ilością dachówek przyniosło odkrycie dwóch cennych, acz niewielkich, detali architektonicznych wykonanych z piaskowca. Jeden z nich to ułamek kamienia (może z portalu, bądź kamieniarki okiennej) z gniazdem na metalowy trzpień elementu, który był z nim połączony. Po oczyszczeniu muru obwodowego (jednocześnie zamykającego pomieszczenie od strony wschodniej) zauważyliśmy, że jego południowa część jest wtórnie dostawiona – do starszej (północnej) partii muru, po jego rozbiórce. Spodziewać się można, że doszło do tego w czasach starosty Stanisława Radziejowskiego w wieku XVII, kiedy to powstały plany wzniesienia kaplicy wysuniętej przed wschodnie skrzydło nowożytnego zamku. Warsztat wykonujący prace budowlane zechciał zapewnie wywiązać nowy, pewniej osadzony narożnik, „rozprowadzający” mury fundamentowe kaplicy i piwnicy. Wymagało to lepszej jego stabilizacji, niż byłoby to możliwe po „doklejeniu” kaplicy do muru obwodowego z przełomu XV/XVI wieku. Osiągnięcie poziomu posadzki we wnętrzu pomieszczenia piwnicznego oznacza jednocześnie zakończenie dalszych badań wykopaliskowych w obrębie opisywanego wykopu, który zostanie teraz poddany szczegółowej dokumentacji fotograficznej i rysunkowej.

Więcej zdjęć z 20.07.2012 w fotogalerii!

20.07.2012, wykop nr 29


Jeszcze bardziej zaskoczyły nas dalsze badania wykopu 29/2012. Okazało się mianowicie, że pod wkopem rozbiórkowym (negatywem) znajduje się tam szczęśliwie ocalały fundament muru obwodowego, zachowany zaledwie na wysokość jednej-dwóch warstw kamieni eratycznych. Mur ów, o szerokości 2,30 m, jest zatem najlepiej, jak dotąd, zachowaną i pewnie identyfikowaną pozostałością po XIV-wiecznym zamku książąt mazowieckich. Dalsze prace w wykopach 30, 31 i 32/2012 wykazały, że aż do posadowienia fundamentów mamy tam do czynienia z nowożytnym murem, o najpewniej XVII-wiecznej metryce. Każe to zweryfikować wcześniejsze sądy o wcześniejszym datowaniu fundamentów skrzydła zachodniego. Problem ten wymaga jednak dalszych badań, których wyniki przyniosą najbliższe dni.

Tomasz Olszacki (Pracownia Archeologiczna „Trecento”, Łódź)

Więcej zdjęć z 21.07.2012 w fotogalerii!

21.07.2012, wykop nr 27





23.07.2012, 24.07.2012, 25.07.2012
Jak to już nieraz w badaniach zamku sochaczewskiego bywało, także i w tym roku ostatnie chwile eksploracji przynoszą wiele nowych spostrzeżeń. Pomimo wyrażonych dopiero co wątpliwości dotyczących istnienia wcześniejszej, niż XVII-wieczna, fazy budowlanej w fundamentach domu zachodniego, znów wypada powrócić do własnych, wcześniejszych sugestii. Poszerzenie obserwacji w obrębie wykopu 28/2012 dało sposobność do odkrycia częściowo rozebranego muru, na który starosta Radziejowski nałożył własne fundamenty, dokonując przy tym charakterystycznego ich poszerzenia przy pomocy odsadzki.

Więcej zdjęć z 23.07.2012 w fotogalerii!

23.07.2012, wykop nr 29


Słabiej widoczna cezura wydzielająca starszą i młodszą fazę budowy murów fundamentowych widoczna jest także i w obrębie północnego pomieszczenia domu zachodniego. O ile jednak żadnych wątpliwości nie wzbudza łączenie młodszych murów z inicjatywą budowlaną Radziejowskiego i wiekiem XVII, o tyle – na chwilę obecną – trudno jest bez wahania datować starsze relikty. Sposób wiązania cegieł, układanych najczęściej w wątku mieszanym (tzn. raz dłuższą, a raz krótszą stroną cegły w kierunku lica muru), tudzież główkowym (krótszą stroną cegły, tzw. główką, do lica), z posadowieniem muru na kamieniach narzutowych, skłania raczej ku wczesnonowożytnej metryce tej zabudowy (początek XVI wieku?), acz nie sposób też wykluczyć możliwości dwóch różnych etapów powstawania zabudowy już XVII-wiecznej. Problematycznym jest użycie tego samego materiału budowlanego (cegły gotyckiej, wtórnie zastosowanej do wzniesienia wszystkich murów zamku) i bardzo podobnych zapraw, przy jednoczesnym braku nawarstwień użytkowych związanych z następującymi po sobie przebudowami. Wciąż najbardziej prawdopodobną wydaje się jednak możliwość identyfikacji tych murów ze znanym z XVI-wiecznych lustracji domem starym.

Więcej zdjęć z 24.07.2012 w fotogalerii!

24.07.2012, wykop nr 27


Niezwykle ciekawe były ostatnie dni badań wykopu 29/2012, gdzie rozpoznano najstarsze na stanowisku relikty osadnicze. Jest to pozostałość po zewnętrznym skłonie wału XIII-wiecznego grodziska oraz zalegających pod nimi nawarstwień „przegrodowych”. Mieliśmy dużo szczęścia trafiając w miejsce, gdzie znajdowała się chałupa, funkcjonująca pewnie już w początkach XIII stulecia. Zachowała się po niej deska podłogowa (wzięta do dalszych analiz laboratoryjnych, które powinny pomóc w precyzyjnym określeniu jej chronologii), a także wkopana w nawarstwienia naturalne (tzw. calec) jama zasobowa, czyli pozostałość po dawnej piwniczce. Z wypełniska chaty pozyskaliśmy fragmenty polepy z odciskami drewnianej konstrukcji jej ścian oraz bardzo liczne ułamki naczyń i zwierzęcych kości. Jest to chyba, jak dotąd, najbogatszy, taj wczesny, zespół z obszaru badanego stanowiska. W tym samym wykopie, po dokładnym oczyszczeniu muru nowożytnego przedbramia udało się wyróżnić starszy od niego, a pochodzący z przełomu XV/XVI wieku mur obwodowy, który dostawiono do XIV-wiecznej kurtyny zamkowej. Wszystko to raz jeszcze potwierdza słuszność ubiegłorocznych hipotez. Ponadto czas już na dokumentację: rysunkową i fotograficzną, a także na szczegółową fotogrametrię odkrytych murów. Pracy mamy aż nadto i coraz częściej zdarza się nam oglądać zachody słońca, na szczęście jeszcze dość późne - lipcowe.

Tomasz Olszacki (Pracownia Archeologiczna „Trecento”, Łódź)

Więcej zdjęć z 25.07.2012 w fotogalerii!

25.07.2012, wykop nr 31 i 32






26.07.2012 - 01.08.2012
Kilka dni bez Dziennika to nie wynik lenistwa niżej podpisanego, ale efekt ogromnej ilości faktów, które trzeba było zarejestrować i należycie udokumentować, co bez reszty zajęło schyłek ubiegłego tygodnia i początek obecnego. Jednocześnie postępowało zasypywanie wykopów, a tym samym, wpis relacjonujący ostatnie dni będzie jednocześnie podsumowującym całe badania. Wykopaliska zamkowe w roku 2012 przeszły już bowiem do historii, a dziś, w środę, teren stanowiska przywrócony został do stanu sprzed rozpoczęcia prac.

Więcej zdjęć z 26.07.2012 w fotogalerii!

26.07.2012, wykop nr 32


Badania wewnątrz północnego pomieszczenia nowożytnego domu zachodniego, gdzie założono dwa wykopy: 31 i 32/2012, pozwoliły na wyróżnienie starszych, niż XVII-wieczne struktur murowanych, w tym łączonych z późnym średniowieczem. Obserwacja ta staje się szczególnie wyrazista w kontekście badań wykopów 28 i 30/2012 (w narożniku domów południowego i zachodniego), gdzie także następstwo dwóch faz rozbudowy, z dostawieniem skrzydła południowego w wieku XVII nie wzbudza żadnych wątpliwości. Wracając do wykopów w północno-zachodniej części stanowiska, na szczególne uznanie zasługują badania osobliwego wielobocznego reliktu posadowionego po środku nowożytnego pomieszczenia w skrzydle zachodnim. Jego „gotycki” charakter, bardzo głębokie fundamentowanie i brak uzasadnienia w strukturach zamku Stanisława Radziejowskiego, każą poszukiwać innych wyjaśnień jego funkcji. Najbardziej prawdopodobnym wydaje się postrzeganie go, jako pozostałości potężnego filara mostowego związanego z pierwotną bramą, o której lokalizacji w tej części zamku wspomina archiwalny opis lustracyjny. Mosty takie towarzyszyły niewielu polskim zamkom, wśród których najlepszym przykładem jest XV-wieczna fundacja kardynała Zbigniewa Oleśnickiego w Pińczowie. Czy w Sochaczewie znajdowała się podobna konstrukcja: spróbujemy się tego dowiedzieć, ale póki co mówić można wyłącznie o wymagającej weryfikacji hipotezie.

Więcej zdjęć z 27.07.2012 - 01.08.2012 w fotogalerii!

27.07.2012 - 01.08.2012, wykop nr 29



Na sam koniec prac sensacyjne wręcz znalezisko: z pochodzącej z 1 połowy XIII wieku jamy zasobowej, obok licznych fragmentów ceramiki i fragmentów kości oraz kamieni, którymi wyłożone było jej dno wydobyliśmy w połowie zachowaną cegłę! Egzemplarz ów został bardzo starannie wykonany, wyraźnie różni się przy tym od wszystkich innych sochaczewskich cegieł „zamkowych”, brak też na nim śladów zaprawy, co sugeruje, że nie został on nigdy użyty do budowy muru. Tak wczesne pojawienie się cegły w Sochaczewie, pozwalające na postawienie hipotezy o istnieniu, bądź planowaniu w jego rejonie monumentalnej budowli (sakralnej, czy świeckiej?) to zaskoczenie nie tylko w kontekście lokalnym, ale przynajmniej mazowieckim. Do tej pory znaliśmy wczesną ceglaną architekturę z Czerwińska (i to już z XII wieku), Płocka oraz z siedziby książęcej w Błoniu, łączonej z Konradem mazowieckim, ale w Sochaczewie tego nikt się chyba nie spodziewał. Może właśnie analogia Błonia powinna dać tu wiele do myślenia; co jednak zmuszałoby do przewartościowania dotychczasowych przekonań o tzw. przegrodowym osadnictwie na Wzgórzu Zamkowym. Jakkolwiek jedna cegła budowli nie czyni, to zarysował się zupełnie nowy aspekt badawczy, wymykający się poznaniu zabudowy XIV-XVIII - wiecznego zamku i dający nadzieję na niespodziewane dotąd odkrycia w odleglejszej przyszłości.


Więcej zdjęć z 27.07.2012 - 01.08.2012 w fotogalerii!27.07.2012 - 01.08.2012, wykop nr 29



Podsumowując miniony sezon badawczy stwierdzić należy, że w pełni wyjaśnione zostały przemiany budowlane, jakie na przestrzeni kilku stuleci zachodziły we wschodniej części zamku. Przypomnijmy: na nawarstwieniach wczesnośredniowiecznych; „przegrodowych” i grodowych powstał tam wschodni odcinek kurtyny zamkowej, co nastąpiło pewnie około połowy XIV wieku. W 2 połowie wieku XV jego część południowa uległa katastrofie budowlanej, co doprowadziło do powstania nowej kurtyny i nowej bramy (ich budowę zakończono w początkach XVI stulecia), które zostały „cofnięte” z linii wcześniejszych obwarowań w stronę środka dziedzińca. Odcinek pomiędzy budowlą bramną, a północnym fragmentem średniowiecznego muru obwodowego, który przetrwał katastrofę, zabudowany został prostym odcinkiem muru (nazywanym przez nas „łącznikiem”). Dalsze przebudowy nastąpiły zapewne w początkach wieku XVII. Rozebrano wtedy starą XIV-wieczną kurtynę, zaś do bramy dobudowano okazałe przedbramie. Znacznie rozebrano także i „łącznik”, budując na nim północny bok przedbramia. Z kolei pomiędzy budynkiem bramnym, a kubaturami wzniesionymi w wieku XVII od południa znalazła się wybrukowana piwnica. Uległa ona zniszczeniu wraz z nowożytnym skrzydłem wschodnim zamku w połowie wieku XVII. Od zachodu czytelne stają się fazy rozbudów, uchwytne w fundamentach nowożytnego domu zachodniego, które podzielić można wstępnie na XV-wieczne i pochodzące z XVI stulecia. Dla stworzenia pełnego obrazu tych przemian niezbędne są jeszcze dalsze prace archeologiczno-architektoniczne.

Więcej zdjęć z 27.07.2012 - 01.08.2012 w fotogalerii!

27.07.2012 - 01.08.2012, zasypany wykop nr 32


Kończąc ten wpis, a tym samym tegoroczny Dziennik pragnę podziękować organizatorom tegorocznych badań: Miastu i Gminie Sochaczew, a zwłaszcza burmistrzowi Piotrowi Osieckiemu, którego przychylności zawdzięczać mogę od dwóch lat aktywną obecność na Wzgórzu Zamkowym. Następnie dziękuję Łukaszowi Popowskiemu – prezesowi stowarzyszenia "Nasz Zamek", wytrwale walczącemu o przywracanie Sochaczewowi jego utraconego dziedzictwa i niezmiennie wspierającego nas przy pracach badawczych. Dziękuję Dyrekcji Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II przy ul. Hanki Sawickiej za życzliwe przyjęcie ekspedycji i zapewnienie więcej niż zadowalających warunków pobytu. Na koniec wreszcie, dziękuję wszystkim Uczestnikom mojej ekspedycji oraz współprowadzącemu badania Michałowi Cichockiemu za dobrą pracę w trudnych warunkach i umiejętność wytrwania z niełatwym kierownikiem. Serdecznie pozdrawiam Czytelników Dziennika, wyrażając nadzieję na jego następną, a zarazem ostatnią i trzecią już część w sezonie 2013.

Tomasz Olszacki (Pracownia Archeologiczna „Trecento”, Łódź)

Więcej zdjęć z 27.07.2012 - 01.08.2012 w fotogalerii!

27.07.2012 - 01.08.2012, zasypany wykop nr 29













© 2015 naszzamek.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie zdjęć i treści zawartych na stronie bez zgody właścicieli praw autorskich zabronione.