Zamek 2007

Prace archeologiczne na Wzgórzu Zamkowym w Sochaczewie odbyły się w dniach 5 lipca - 3 sierpnia 2007 r., ponownie pod kierownictwem prof. Leszka Kajzera, mgr Aleksandra Andrzejewskiego i mgr Tomasza Olszackiego, pracowników Katedry Archeologii Historycznej Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. Badania były merytoryczną kontynuacją wykopalisk, które w/w ekipa kastellologów przeprowadziła na stanowisku w 2006 r. Kampania ponownie zainicjowana została przez Stowarzyszenie "Nasz Zamek", a sfinansowana przez Gminę Miasto Sochaczew. Ekipę badawczą kolejny raz zakwaterowano w internacie przy Zespole Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego w Sochaczewie.

Plan wykopów archeologicznych w 2007 r.


Z racji na trudną specyfikę stanowiska oraz celem podniesienia efektywności działań zrezygnowano z prowadzenia wykopalisk w formule studenckiej. Za eksplorację odpowiadała ekipa miejscowych pracowników, w skład której weszli członkowie i sympatycy Stowarzyszenia "Nasz Zamek". Faktyczny nadzór naukowy nad badaniami sprawował mgr Tomasz Olszacki, posiadając do pomocy przy sporządzaniu dokumentacji i w kwestiach organizacyjnych mgr Adriannę Szczerbę, a także dwójkę studentów IAUŁ Agnieszkę Młyńską oraz Arkadiusza Przybyłoka. Ponownie bazowano na kwerendzie archiwalnej przygotowanej i poszerzonej względem stanu z 2006 r. przez prezesa Stowarzyszenia "Nasz Zamek" Łukasza Popowskiego, który po raz kolejny brał czynny merytoryczny udział w pracach. Warto dodać, iż wyniki wykopalisk z sezonów 2006, 2007 oraz częściowo 2011 posłużyły Popowskiemu do napisania pod kierunkiem dr Hanki Żerek-Kleszcz, w Katedrze Historii Nowożytnej Instytutu Historii Uniwersytetu Łódzkiego rozprawy magisterskiej pt. Zamek w Sochaczewie w XVI – XVIII wieku. Oprócz wyżej zarysowanego zakresu działań, członkowie Stowarzyszenia, zajmowali się zbiórką i gromadzeniem zabytkowej cegły oraz jej destruktów w celach konserwatorskich. Skoszona została zbędna roślinność porastająca plateau, a także usunięto zalegające tu śmieci. Po zakończonej kampanii członkowie wolontaryjnie zasypali wyeksplorowane wykopy archeologiczne.

Wykopaliska 2007 r. Badacze Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, od lewej: Agnieszka Młyńska, mgr Tomasz Olszacki, mgr Adrianna Szczerba. Foto: Łukasz Popowski.


Podstawowym założeniem sezonu była kontynuacja i próba weryfikacji zagadnień niewyjaśnionych w 2006 r.:

  • weryfikacja funkcji i formy zespołu kamiennych fundamentów (odkrytych fragmentarycznie w świetle wykopu nr 12/2006 oraz odkrywek nr 13-15 i 18/2006) oraz jego ewentualne powiązanie z późnośredniowieczną/nowożytną bramą do Zamku;
  • dalsza weryfikacja przebiegu późnośredniowiecznych/nowożytnych kurtyn Zamku od strony północnej, północno-wschodniej i wschodniej;
  • kontynuacja rozpoznania charakteru najstarszego, wczesnośredniowiecznego osadnictwa na Wzgórzu Zamkowym.

Wykop nr 19/2007. Foto: Łukasz Popowski.


W efekcie założono 5 wykopów archeologicznych o różnej głębokości i charakterze. W pierwszej kolejności, w północno-wschodniej części Wzgórza Zamkowego wytyczony został wykop główny o numerze 19/2007. Jednostkę wyeksplorowano ostatecznie do gruntów rodzimych, zalegających na głębokości około 6,30 metra od powierzchni terenu. W wykopie nie odnaleziono żadnych struktur murowanych. Stratygrafia zakłócona była do głębokości 2 metrów przez nawarstwienia związane z okresem I wojny światowej i dwudziestolecia międzywojennego (rów strzelecki z czasów I bądź II wojny światowej, piwniczka z czasów I wojny światowej, ślady lepianek funkcjonujących na Wzgórzu w okresie międzywojennym oraz usuwających je prac porządkowych z lat 1935-36). Pod współczesnymi nawarstwieniami kulturowymi zalegał niezwykle zbity, gliniasty nasyp niwelacyjny, związany z podwyższaniem poziomu użytkowego Wzgórza. Działanie to dotyczyło zapewne przygotowania terenu około połowy XIV w. pod fundację pierwszego murowanego zamku, a także analogiczne prace ziemne związane gruntowną restauracją obiektu w pierwszej ćwierci XVII w. Brak zabytków kultury materialnej z okresu XIV-XVI w., innych niż spoczywające na wtórnym złożu potwierdził, że podczas w/w, nowożytnej niwelacji plateau usunięto wszystkie nawarstwienia, związane z użytkowaniem starszego obiektu. W najniższych partiach wykopu najpierw odsłonięte zostały XIII-wieczne nawarstwienia kulturowe, związane z użytkowaniem wczesnośredniowiecznej warowni drewniano-ziemnej. Następnie okazało się, że tuż nad calcem zalegają odłożone pozostałości osady poprzedzającej budowę pierwszego umocnionego ośrodka na Wzgórzu Zamkowym. Wstępnie okres funkcjonowania tego osadnictwa został określony na II połowę XII w. (w 2013 r. przedatowano je na XII w.). Odkrycie to rzuciło nowe światło na początki Sochaczewa.

Wykop nr 20/2007. Foto: Łukasz Popowski.


Celem poszukiwań pozostałości muru domykającego od wschodu dziedziniec Zamku późnośredniowiecznego/nowożytnego, na przedłużeniu wschodniego skrzydła rezydencji XVII-wiecznej, założona została odkrywka architektoniczna o numerze 20/2007. W wykopie nie natrafiono na konstrukcje murowane, bądź ich pozostałości. Potwierdziło to wnioski z 2006 r., o braku kontynuacji skrzydła wschodniego Zamku nowożytnego w kierunku północnym. Frapujący wydał się również brak śladów po najpewniej rozebranej w XVII w., późnośredniowiecznej kurtynie warowni (zagadnienie zweryfikowane w 2012 r.). Eksploracja odkrywki zakończyła się na głębokości 1 metra od powierzchni terenu.

Wykop nr 21/2007. Foto: Łukasz Popowski.


Celem poszukiwań pozostałości muru domykającego od północy dziedziniec Zamku późnośredniowiecznego/nowożytnego,  w północnej części Wzgórza, blisko krawędzi skarpy, założona została kolejna odkrywka architektoniczna o numerze 21/2007. W eksplorowanym do głębokości 1,5 metra wykopie odkryto negatyw muru kurtynowego warowni książęcej. Łącząc tę obserwację z analogicznymi wnioskami płynącymi z dokumentacji Jerzego Guli, nasuwa się przypuszczenie, że podczas XVII-wiecznej restauracji Zamku, późnośredniowieczna, północna kurtyna warowni została rozebrana do poziomu posadowienia fundamentu. Niemniej dzięki w/w pozostałościom, udało się na wyeksplorowanym odcinku ustalić jej przebieg. Nowożytnych konstrukcji murowych w odkrywce nie odnaleziono. Udało się natomiast rozpoznać regularną warstwę potłuczonej dachówki, być może z czasu restauracji Zamku, mającą najpewniej przejmować nadmiar wilgoci, a tym samym zabezpieczać północną skarpę Wzgórza przed osunięciem. Wnioski płynące ze starszych badań jak i z sezonów 2006 oraz 2007 pozwoliły zatem potwierdzić hipotezę o tym, że XVII-wieczna restauracja Zamku nie została ukończona. Nie wzniesiono planowanego skrzydła północnego, niejasne stało się również domknięcie dziedzińca od wschodu i północy, wykonane być może z materiałów nietrwałych. Z wykopu 21/2007 pozyskano zalegające na wtórnym złożu 2 ciekawe zabytki kultury materialnej: XVI-wieczny kafel piecowy i nowożytny dzban tzw. Bartman, będący zwyczajowo kosztownym importem z Niemiec.

Wykop nr 22/2007. Foto: Łukasz Popowski.


Celem weryfikacji funkcji i formy zespołu kamiennych fundamentów (odkrytych fragmentarycznie w świetle wykopu nr 12/2006 oraz odkrywek nr 13-15 i 18/2006) oraz jego ewentualnego powiązania z późnośredniowieczną/nowożytną bramą do Zamku, na północ od wykopu 12/2006, założona została jednostka badawcza o numerze 22/2007. W świetle wytyczonej odkrywki architektonicznej odsłonięto wzmocniony przyporą węzeł 2 kamiennych fundamentów, o dwumetrowej miąższości każdy. Mur wschodni zinterpretowano, jako integralnie związaną z konstrukcjami z wykopu 12/2006, ścianę czołową, znanej z XVI-wiecznych opisów, nowej bramy do Zamku. Fundament północny byłby domknięciem w/w budynku od tejże strony. Do pełnej weryfikacji obiektu postulowano w pełni odsłonić konstrukcje murowe południowej i środkowej części bramy, co ostatecznie wykonano w 2011 i 2012 r. Opisywane relikty nie pozwoliły niestety zweryfikować lokalizacji, wzmiankowanej w źródłach pisanych, bramy do obiektu późnośredniowiecznego oraz wjazdu na dziedziniec XVII-wiecznej rezydencji (wykonano w 2011, 2012 i 2013 r.).

  Wykop nr 23/2007. Foto: Łukasz Popowski.


Celem poszukiwań bramy do XVII-wiecznej rezydencji oraz lepszego rozpoznania reliktów, odsłoniętych w odkrywkach architektonicznych nr 13-15 i 18/2006, w zachodniej części skrajnego od północy pomieszczenia skrzydła wschodniego Zamku założony został wykop o numerze 23/2007. Odkrywka eksplorowana była do głębokości 1,5 metra od powierzchni terenu. Odsłonięty w niej fundament posiadał nieopracowane rozkucie, które okazało się zbyt wąskie, aby uznać je za światło przelotu bramnego do Zamku nowożytnego. Posiłkując się analizą źródeł pisanych upatrywano tu raczej wejścia do piwniczki oraz zamkowego więzienia w obiekcie XVII-wiecznym (częściowo potwierdzone w 2012 i 2013 r.). W trakcie eksploracji wykopu odnaleziono występujące w masie, dobrze zachowane fragmenty XVII-wiecznych kafli płytowych, związane z opisywanymi w źródłach urządzeniami grzewczymi Zamku nowożytnego.

Zasypany wykop nr 19/2007. Foto: Łukasz Popowski.


Prace archeologiczne oraz działalność Stowarzyszenia "Nasz Zamek" zostały obszernie opisane na łamach: Ziemi Sochaczewskiej, Echa Powiatu, Expressu Sochaczewskiego, Głosu Żyrardowa i Naszego Miasta. Zaaranżowano audycje w Radio Fama Sochaczew (Kulturalny Program Muzyczny Andrzeja Gąsiorowskiego), Radio RSC i Radio Niepokalanów (program Bogusława Kwiatkowskiego). Odnotować należy również debiut telewizyjny w Kurierze Mazowieckim TVP 3.


  Kulturalny Program Muzyczny w Radio Fama Sochaczew, od lewej: Radosław Orliński (Stowarzyszenie "Nasz Zamek"), Łukasz Popowski (Stowarzyszenie "Nasz Zamek"), Andrzej Gąsiorowski (Radio Fama).


Przeprowadzone dwa sezony badawcze wniosły do wiedzy o dziejach Zamku w Sochaczewie wiele cennych informacji. Jednak konieczny do napisania monografii obiektu zasób informacji okazał się niepełny. Dlatego też należało kontynuować wykopaliska, do czego ostatecznie Stowarzyszeniu "Nasz Zamek" udało się doprowadzić w 2011 r.


© 2015 naszzamek.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie zdjęć i treści zawartych na stronie bez zgody właścicieli praw autorskich zabronione.